KOEGZYSTENCJA


Projekt AKCJA SZTUKI-NOWE | grudzień 2010 – styczeń 2011
Beata Wąsowska, „Koegzystencja”, wprowadzenie, Katalog wystawy



Coraz więcej się pisze i mówi o sztuce. Zwykle są to jednak publikacje powierzchowne, sprowokowane spektakularnym gestem lub przeciwnie - reakcją publiczności na obrazoburcze dzieło. Czasem mówi się o rekordzie cenowym pobitym na aukcji sztuki albo żegna znanego artystę.

Obserwując współczesność dostrzegamy skutki globalizacji, wzrastającą szybkość życia, wirtualizację kultury. Zmianom ulegają relacje społeczne i osobiste, zanikają granice, nie tylko terytorialne, także etyczne i moralne. Codzienne zdarzenia, wszystkie jednakowo ważne, wszystkie z równą intensywnością formują nasze doświadczenie, próbują na nas wpływać, wywierają presję, kształtują świadomość. Każda dziedzina ludzkiej aktywności eksploduje innowacyjnością, z owocami której musimy się na co dzień mierzyć. Równoczesność i równoważność tych zjawisk jest cechą naszych czasów. Dowodzi ludzkiej kreatywności, świadczy o wyzwoleniu spod dogmatów przeszłości, ale przytłacza i obezwładnia.
W przeszłości inaczej niż dziś, zwykle tylko jedno zjawisko było zjawiskiem pierwszego planu, pozostałe wypierano za pomocą dogmatu lub tabu. Tę hieratyczność widać w sztuce. We wszystkich dziełach główna postać jest wyraźnie oddzielona od tła, często jest większych rozmiarów.

Sztuka w rozumieniu klasycznym ustanawia dzieła, które mają być „oglądane”, mają zaistnieć w świadomości widza wielowarstwowo: jako obiekty sztuki, przedmioty estetyczne oraz jako zawarte w dziele treści, możliwe do odczytania bez pomocy osób trzecich. Sztuka w znaczeniu najnowszym jest „relacyjna”. Odrzuca paradygmat estetyczny, kontemplację i piękno, jej celem jest „krytyczność”, artysta konfrontuje odbiorców z własnym punktem widzenia, nie po to by zachwycić, by podzielić się zachwytem, lecz by uwrażliwić nas na zjawiska obecne lecz przez ogół nie dostrzegane.
Sztuka współczesna nie jest powiązana wspólną tendencją, jest polem pełnym odmiennych propozycji. Obserwujemy rozwój nowych dziedzin, multiplikację równoprawnych obiektów sztuki, rozrost i rozprzestrzenianie się teorii artystycznych i dzieł je realizujących. Nowe dzieła realizowane są zarówno w sposób tradycyjny, jak zgodnie z nowymi paradygmatami sztuki.

Mimo rewolucji modernistycznej, mimo postmodernizmu przez ogół odbiorców sztuka wciąż jest utożsamiana z pięknem. Choć należy do estetyki, dziś odcina się od niej jako celu. Współcześnie wszystko może być tworzywem sztuki, a kiedy artysta bawi się nieodróżnialnością sztuki od rzeczywistości, kiedy odbiorcę osacza nadmiar artefaktów, kiedy „wszystko jest sztuką”, a artysta to produkt masowy, łatwo zostać oszukanym. Nieumiejętność odczytywania kodów sztuki najnowszej sprawia, że widz czuje się niepewnie, odcina się od sztuki, której nie potrafi zweryfikować, lub traktuje ją jak wszystko inne: jak towar. Interesuje się ofertą supermarketów lub tym co markowe. Z jego pola widzenia znika sztuka jako zaproszenie do rozmowy i do kontemplacji.
Artysta, kiedyś „jedyny w swoim rodzaju”, oryginalny, niepowtarzalny, dziś został zdegradowany do pozycji „jeden z wielu”, a jego oryginalne dzieła przemawiają tylko wtedy, kiedy wywołują spektakularny sprzeciw publiczności lub kiedy w ich imieniu wypowiada się instytucja.

Nic nie wskazuje na to, aby sztuki miało zacząć ubywać. Przeciwnie: złoża wydają się niewyczerpane. W Polsce funkcjonuje siedem Akademii Sztuk Pięknych: gdańska, katowicka, krakowska, łódzka, poznańska, warszawska i wrocławska. Co roku przyjmują średnio 20 osób na każdy z wydziałów, co daje – pomijając wydziały takie jak konserwacja czy wzornictwo przemysłowe – liczbę około 650 absolwentów rocznie w skali całego kraju. Plus uczelnie wyższe, które nie są akademiami, ale mają wydziały artystyczne. Do tego ci, którzy studia skończyli już dawno temu, ale dopiero teraz nadszedł ich czas. No i samouki, odszczepieńcy, i wszyscy ci, którzy nie pasują do żadnej kategorii. To znaczy pasują: do kategorii zmiany, wielkiego artystycznego boomu.[1]

Coraz więcej osób zdobywa wyższe wykształcenie artystyczne (w minionym ustroju zawód artysty był koncesjonowany), ale nadal niewielu ludzi rozumie artystę, interesuje się sztuką i czerpie z niej wiedzę o naturze rzeczywistości. Może powodem jest zbyt duży lub zbyt trudny wybór.

Uważam, że aby przywrócić odbiorcy zdolność oceny, musimy uzbroić go w narzędzia - wiedzę o sztuce i bezpośredni do niej dostęp, oraz kontekst - najwyższej jakości dzieła zrealizowane w sposób zrozumiały dla widza lub osadzone w zrozumiałym kontekście.
Ważne jest, aby tradycja nie zamknęła nas na nowoczesność, ale i to, by nowy relacyjny paradygmat sztuki nie zawłaszczył pola sztuki. Dlatego, to właśnie w idei współistnienia, przenikania się i łączenia właściwości różnych mediów i wyborów artystycznych, ale także wychodzenia poza utarte schematy i oswojone metody widzę szansę na odkrycie, ujawnienie i wykorzystanie potencjału sztuki.
Przywołuję pojęcie KOEGZYSTENCJA, bo rozumiane szeroko, jako łącznik wszelkich dzieł i postaw, pozwoli tak twórcom jak i odbiorcom sztuki przemieszczać się z brzegu sztuki nowej na pole sztuki dawnej, ponad rwącym nurtem bieżących poszukiwań artystycznych. Ten postulowany przez mnie most pozwoli z jednej strony przyjrzeć się z bliska sztuce we wszystkich jej przejawach, z drugiej zaś spojrzeć na sztukę z dystansu jaki daje przeciwległy kraniec.

Projekt Akcja Sztuki - Nowe, grudzień 2010 - styczeń 2011 | Beata Wąsowska, „Koegzystencja” - wprowadzenie, Katalog wystawy ISBN 978-83927973-0-2, MCK w Tychach

[1] Too many artists, Krytykant
AKCJA SZTUKI to oddolna inicjatywa, adresowana do tyszan, artystów i odbiorców sztuki współczesnej. Każda edycja projektu otwiera (lecz nie zamyka) kolejną ącieżkę tematyczną. Miejskie Centrum Kultury w Tychach przyjęło projekt pod swoje skrzydła, władze miasta udzieliły mu wsparcia. Dotąd odbyły się dwie edycje projektu: Akcja Sztuki>KOBIETY, oraz Akcja Sztuki>NOWE. Projekt zainicjowała i koordynowała Beata Wąsowska.

Zapraszamy na nasze strony na Facebooku Akcja Sztuki | Akcja Sztuki-Kobiety | Akcja Sztuki - Nowe i na Twittera
NASZE BLOGI: AKCJA SZTUKI | AKCJA SZTUKI - NOWE | AKCJA SZTUKI - KOBIETY | AKCJONARIAT | obserwARTorium | KONTAKT